درد قوس کف پا (که در پزشکی به آن درد کف پا یا پلانتار میگویند.) اصطلاحی کلی است که بسیاری از افراد آن را برای توصیف درد عضله، تاندون، رباط (لیگامان)، استخوان یا عصب به کار میبرند. تمام اجزاء نام برده شده به پایین پا متصل هستند، بنابراین آسیب دیدن هر کدام از آنها به درد کف پا میانجامد. این درد گاهی تنها مدت کوتاهی دوام دارد، اما گاهی در صورت درمان نشدن به مرور زمان تشدید و باعث سوزش کف پا میشود. اکثر افراد مبتلا به این درد در سنین 30 تا 80 سالگی قرار دارند، هر چند بسیاری از ورزشکاران جوانتر، به ویژه شرکت کنندگان در ورزشهای پربرخورد، نیز مستعد ابتلا به این عارضه هستند. اکثر دردهای کف پا و درد سینه پا ناشی از فشار و یا التهاب فاسیای پلنتار (رباط طولانیدر کف پا) میباشد. این بیماری به عنوان التهاب پلانتار شناخته شده است گاهی اوقات با بروز خار پاشنه در ارتباط است. در واقع، خار پاشنه پا به معنی رشد بیش از حد استخوان به خاطر کشیدگی مکرر در ناحیه اتصال فاشیای کف پا به استخوان می باشد. در اغلب افراد درمان درد کف پا موثر است و فرد می تواند درد خود را کنترل کند.درمان مناسب مانند ماساژ کف پا عوارض این بیماری را تا حد زیادی از زندگی کودک محو میکند و لذت بردن از فعالیتهای گوناگون را برای اکثر کودکان به ارمغان میآورد. اکثر موارد پا چنبری بدون روی آوردن به روشهای جراحی با بهرهگیری از ترکیبی از درمان های شامل کشش، گچ گرفتن و بستن بریس به طور موفقیتآمیز درمان میشوند. در ادامه به بحث درمان خار پاشنه نیز می پردازیم. برنامه درمانی معمولاً اندکی پس از تولد کودک آغاز میشود و حتی ممکن است درد کف پا در بارداری نیز بروز کند.
علائم و نشانه ها
گاهی اوقات علایم درد کف پا ممکن است به صورت زیر مشاهده شود؛ به محض رویارویی با نخستین نشانه از علائم زیر به یک متخصص ارتوپد مراجعه کنید:
- احساس سوزش قوس کف پا
- دشواری در ایستادن روی نوک پنجه
- التهاب
- افزایش درد پس از خوابیدن یا استراحت کردن
- قرمزی پا
- حرارت و داغ شدن کف پا
- درد موضعی در بخش توپی پاشنه پا
- درد شدید یا ناگهانی پنجه پا
- گزگز یا کرختی و درد بین انگشتان پا
- دردناک بودن
- دردی که در اثر پابرهنه راه رفتن تشدید شود.
- دردی که با راه رفتن روی سطوح سخت افزایش یابد.
- دردی که هنگام ایستادن (انداختن وزن روی پا) یا چرخاندن پا افزایش اما هنگام بیحرکت بودن کاهش یابد.
- زخمها یا ضایعههای پوستی
- درد زیر انگشتان پا: معمولاً، علت درد زیر انگشتان پا وارد شدن فشار بیش از حد به صورت مداوم به ناحیه جلوی پا ایجاد می شود و این شرایط باعث آسیب دیدگی بافت موجود در این ناحیه بدن می گردد.
مسلماً تشخیص صحیح و دریافت برنامهی درمانی مناسب در درمان قطعی درد پاشنه پا و پای بارداری نقش مهمی دارد. در ادامه به ذکر علل درد کف پا میپردازیم.
دلایل
علت های متعددی منجر به بروز درد کف پا و درد انگشتان پا میشوند؛ یكی از شایعترین مشكلات مربوط به درد کف پا كه اكثر افراد با آن دست به گریبان هستند و گاه بیآن كه از این مشكل خبر داشته باشند سالها با آن زندگی میكنند، صافی كف پا است.گاهی اوقات علت درد کف پا پیآمد عارضهای موسوم به التهاب آرنگ کف پا است که در آن آرنگ (رباط) کف پا، نوار بافت مانندی که در کف پا از پاشنه تا پنجه امتداد دارد، به دلیل وارد شدن فشار بیش از اندازه ملتهب میشود. این درد گاهی اوقات نتیجه ایستادن طولانی مدت است. بسیاری از افراد پس از یک روز کاری طولانی احساس درد در کف پا را دارند و عدهای نیز به علت استفاده بیش از اندازه از پا حین ورزش کردن یا شرکت در مسابقات ورزشی دچار این درد میشوند. بدشکلی پا مانند انگشت چکشی یا پا چنبری نیز درد کف پا را به دنبال دارد. همچنین عارضههایی مانند چاقی یا دیابت نیز به دلیل وارد کردن فشار مضاعف بر پاها موجب بروز درد کف پا میشوند. نوع کفش نیز در بروز این درد نقش مهمی دارد، کفش باید تمام قسمتهای پا، به ویژه کف پا، را حمایت کند. رعایت این نکته هنگامی اهمیت بیشتری مییابد که شما زمان زیادی سر پا باشید، چاق یا باردار باشید یا در فعالیتهای ورزشی شرکت کنید. آسیب دیدن هر یک از بیست و شش استخوان، سی و سه مفصل و بیش از صد عضله، تاندون و رباط پا به علت درد سینه پا و درد کف پا دامن خواهد زد. با توجه به پیچیده بودن ساختار پا، بهتر است پس از مواجهه با نخستین نشانهی علائم بیدرنگ به ارتوپد مراجعه نمود.
تشخیص
متخصص پا به منظور تشخیص صحیح دلایل درد کف پا ، پا را با انگشتان خود معاینه میکند تا برجستگی یا نقاط حساس و سفت احتمالی قسمت توپی پاشنه پا را بیابد و در این بین بدشکلیهایی مانند کم یا زیاد بودن قوس کف پا یا انگشت چکشی را مدّ نظر خواهد داشت. احتمال دارد پزشک جهت تشخیص افتراقی و از میدان حدس خارج کردن شکستگیها و آسیبهای رباط، تاندون و دیگر بافتهای پیرامونی، دستور انجام پرتونگاری (اشعه ایکس)، ام. آر. آی. (مقطعنگاری رایانهای) و سی. تی. اسکن بدهد. به علاوه پزشک پرسشهایی را در زمینه فعالیتهای روزانه، علائم درد کف پا، سابقه پزشکی و سابقه ابتلا اعضاء خانواده به عارضههای گوناگون مطرح خواهد کرد. چنانچه زمان زیادی را صرف دویدن یا پریدن میکنید، بیشتر در معرض ابتلا به این درد قرار دارید. این آزمایشهای تشخیصی به پزشک کمک میکنند تا نوع عارضه را به درستی تعیین کند و سپس برنامه درمانی مناسبی را ارائه دهد.
درمان
چگونگی درمان درد سینه پا تا اندازه زیادی به علت بروز این درد بستگی دارد. تشخیص درد در مراحل اولیه برای تعیین بهترین درمان درد کف پا اهمیت فراوان دارد. اگر شدت درد ملایم تا متوسط باشد، راهحل سادهای چون تعویض کفش و انتخاب کفش مناسب برای تسکین علائم مفید خواهد بود. روش RICE درمان بسیار کارآمد و مؤثری برای اکثر بیماران به شمار میرود؛ RICE از واژه های استراحت (Rest)، یخ (Ice)، فشردگی (Compression) و بالا بردن (Elevation) است. این روش که در میان ورزشکاران طرفداران بسیاری دارد، شامل استراحت دادن به پا، گذاشتن یخ روی پا به مدت 15 تا 20 دقیقه، باندپیچی پا و بلند کردن پا تا ارتفاع حداقل 30 سانتی متر از سطح قلب میشود. مسکنها و داروهای ضدالتهاب نیز گاهی اوقات برای درمان درد کف پا مصرف میشوند؛ در موارد وخیمتر به تزریق داروی استروئیدی یا جراحی برای کاهش درد و تورم و اصلاح عارضه اصلی (البته در صورت وجود) روی آورده میشود. چنانچه از التهاب شدید آرنگ کف پا رنج میبرید و روشهای غیرجراحی نیز موفقیتآمیز نبودهاند، احتمالاً پزشک تزریق کورتیزون را برای درمان درد کف پا پیشنهاد خواهد کرد و در صورت اثربخش نبودن تزریق کورتیزون، انجام عمل جراحی برای بریدن و آزادسازی آرنگ کف پا توصیه خواهد شد. درمان درد پاشنه پا با حرکات ورزشی تاثر بسزایی در درمان سریع درد دارد. نرمشهای کششی متداول تسکین دهنده، درمان کننده یا پیشگیری کننده از درد کف پا عبارتاند از:
تمرین کشش آرنگ کف پا (پلانتار فاسیا): در حالت نشسته پاها را از زانو به گونهای روی هم بیاندازید که پای آسیب دیده روی پای دیگر قرار بگیرد. پنجه پای آسیب دیده را با قرار دادن دست روی آرنگ کف پا بگیرید و پنجه را به آهستگی به سمت خود بکشید. این حالت را برای ده ثانیه حفظ کنید، این حرکت را بیست بار انجام دهید.
خم کردن کف پا: انجام این نرمش پیش از خارج شدن از تخت، یعنی زمان دردناک نبودن آرنگ کف پا، توصیه میشود. این حالت را برای ده ثانیه حفظ کنید، این حرکت را بیست بار انجام دهید.
کشش همراه با چرخاندن: این نرمش را در ابتدا باید در حالت نشسته، روی صندلی یا لبه تخت، انجام داد. یک توپ تنیس یا وردنه را با قوس کف یک پا ده بار به جلو و عقب بغلتانید، سپس این حرکت را با پای دیگر انجام دهید. پس از این که مدتی این نرمش را در حالت نشسته انجام دهید، میتوانید در حالت ایستاده نیز آن را بدون خطر زمین خوردن انجام دهید.
پرسشهای مطرح در درد کف پا
در پایان پرسشهایی را مطرح میکنیم که احتمالاً تمایل خواهید داشت تا از پزشک معالج خود بپرسید و بر آگاهی خود بیافزایید.
- آیا استفاده از ارتوتیکها برای من سودمند است؟ آیا بهتر است از ارتوتیکهای موجود در داروخانهها استفاده کنم یا بهتر است برای ساخت سفارشی آن به یک متخصص مراجعه کنم؟ اگر ارتوتیکهای در دسترس مناسباند، شما کدام یک را پیشنهاد میکنید؟
- آیا باید فعالیتهای خود را زمان سپری شدن فرایند التیام محدود کنم؟
- در صورت موفقیتآمیز نبودن درمانهای غیرجراحی، انجام عمل جراحی سودمند خواهد بود؟ مزایا و خطرهای عملهای گوناگون کداماند؟
- بهترین درمانهای خانگی مکمل برای من کداماند؟
- اگر علائم برطرف نشدند، پس از چه مدت باید دوباره به مطب مراجعه کنم؟
پیشگیری
اقدامهای گوناگونی را میتوان جهت پیشگیری از بروز درد کف پا انجام داد که در زیر به چند مورد از آنها اشاره میکنیم:
- نرمشهای کششی ساده را هر روز انجام دهید. (بخش نرمشهای آرنگ کف پا را برای مشاهده فهرستی از تمام این نرمشها مشاهده کنید.)
- کفشهای مناسبی بپوشید که کاملاً اندازهی پا و مناسب فعالیتهای خاصتان باشد.
- وزن خود را در صورت امکان کاهش دهید تا به وزن ایدهآل برسید.
- استقامت خود را به تدریج، به ویژه با انجام نرمشها و تمرینهای جدید، افزایش دهید.
- در هر فرصت ممکن استراحت کنید و قوزک پا را حداقل تا دوازده اینچ از سطح قلب بالا ببرید.
- توصیهها و دستورات درمانی پزشک معالج خود را به دقت انجام دهید.
- هر روز یک فعالیت متفاوت انجام دهید، برای مثال یک روز دوچرخه سواری و فردای آن روز شنا کنید.
