درد و التهاب تاندون پاشنه آشیل

تاندون آشیل نوار بافتی فیبری محکمی است که عضله‌های ساق پا را به استخوان پاشنه (کالکانئوس) متصل می‌کند. تاندون آشیل تاندون پاشنه نیز نامیده می‌شود. تاندون آشیل بلندترین و قوی‌ترین تاندون بدن است. هنگامی که عضله‌های ساق پا خم می‌شود، تاندون آشیل پاشنه را رو به بالا می‌کشد و به این ترتیب انجام حرکتی مانند ایستادن روی پنجه در زمان راه رفتن، دویدن یا پریدن ممکن می‌شود. این تاندون علی‌رغم محکم بودن به دلیل خون‌رسانی محدود و تحمل فشار بالا آسیب‌پذیر است.

پاشنه پا وزنی چند برابر وزن بدن را در هنگام راه رفتن یا ایستادن تحمل می کند. التهاب پاشنه  آشیل می تواند باعث درد در هنگام راه رفتن یا دویدن شود واز این رو زندگی افراد مبتلا را با مشکل روبرو سازد. در حالی که روش هایی به غیر از جراحی برای درمان وجود دارد و اکثر افراد می توانند به راحتی از این روش ها بهره مند گردند.

ساختار

وظیفه تاندون آشیل مانند تمام تاندون‌ها متصل کردن ماهیچه به استخوان است. تاندون آشیل که در پشت قسمت پایین پا قرار دارد، ماهیچه‌های سولئوس (نعلی) و گاستروکنیموس (دوقلو) را به برآمدگی پاشنه پیوند می‌دهد. این تاندون از نزدیک بخش میانی ماهیچه ساق پا شروع می‌شود و با سطح داخلی گوشتی تقریباً تا انتهای آن ادامه دارد. تاندون آشیل به تدریج باریک می‌شود و وارد بخش میانی پشت استخوان پاشنه می‌گردد. یک بورس نیز بین تاندون و بخش بالایی پاشنه قرار می‌گیرد. تاندون آشیل ضخیم‌ترین و قوی‌ترین تاندون بدن است که بلندی آن حدود 15 سانتی‌متر است و می‌تواند فشاری معادل 3.9 برابر وزن بدن را هنگام راه رفتن و 7.7 برابر وزن بدن را هنگام دویدن تحمل کند.

دلایل آسیب دیدگی تاندون آشیل

از دلایل آسیب دیدگی تاندون آشیل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• استفاده مکرر
• انجام فعالیت‌ها و تمرین‌های بدنی بالاتر از سطح توانایی بدن پیش از تقویت کردن ماهیچه‌ها
• پوشیدن کفش پاشنه بلند فشار روی تاندون را افزایش می‌دهد.
• وجود ناراحتی‌ها و مشکلات پا: صافی کف پا (اور پرونیشن یا نداشتن قوس کف پا) می‌تواند منجر به التهاب تاندون پاشنه آشیل شود. در این حالت ضربه و نیروی حاصل از گام براشتن به دلیل نبود قوس مناسب در کف پا کشش نامناسبی را به ماهیچه‌ها و تاندون‌ها وارد می‌کند.

علائم التهاب تاندون آشیل

علایم التهاب تاندون آشیل به شرح زیر است:

• ناراحتی یا تورم پشت پاشنه
• سفت شدن ماهیچه‌های ساق پا
• محدود شدن دامنه حرکتی هنگام خم کردن پا
• داغ بودن پوست پاشنه

تشخیص

پزشک ابتدا پرسش‌هایی را درباره درد و ورم پاشنه یا ماهیچه ساق پا مطرح می‌کند، سپس به منظور بررسی دامنه حرکتی و انعطاف‌پذیری از بیمار می‌خواهد روی توپی کف پا بایستد و خود ناحیه را لمس می‌کند تا محل وجود درد و ورم شدید را تعیین کند.

آزمایش‌های تصویربرداری نیز ممکن است جهت تایید تشخیص عارضه انجام شود، اما انجام آنها معمولاً ضرورتی ندارد. درهرحال روش‌های تصویربرداری دارای کاربرد عبارت‌اند از:

• رادیولوژی که تصاویری را از استخوان‌ها پا و کف پا به دست می‌دهد.
• ام آر آی که تحلیل بافت و پارگی‌ها در آن مشخص می‌شود.
• سونوگرافی که حرکت تاندون، آسیب مرتبط و التهاب در آن دیده می‌شود.

درمان آسیب دیدگی تاندون آشیل

خبر خوش برای بیمارانی که از درد توان‌فرسا و آزاردهنده تاندون پاشنه رنج می‌برند، این است که آسیب دیدگی‌های  جزیی تا متوسط تاندون آشیل به خودی خود بهبود می‌یابد و صرفاً نیاز به گذر زمان دارد. البته رعایت توصیه‌های زیر برای تسریع فرایند التیام مفید است:

• به پا استراحت بدهید. حتی‌الامکان وزن خود را روی پای آسیب دیده نیاندازید. می‌توانید از چوب زیر بغل استفاده کنید.
• کمپرس یخ: کیسه یخ را برای کاهش درد و ورم به مدت دو تا سه روز یا تا زمان آرام شدن درد هر سه یا چهار ساعت یک بار بیست تا سی دقیقه روی پاشنه بگذارید.
• باندپیچی و بستن پا: باند کشی را دور قسمت پایینی مچ پا بپیچید تا ورم فروکش کند.
• بالا گذاشتن پا: پا را هنگام نشستن یا دراز کشیدن روی بالشت بگذارید.
• مصرف مسکن‌های ضدالتهاب: داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) مانند ایبوپروفن (ادویل، مورتین) و ناپروکسین (الیو) به کاهش درد و ورم کمک می‌کند. البته مصرف این داروها اثرهای جانبی‌ای مانند افزایش خطر خونریزی و زخم‌های گوارشی را نیز به دنبال دارد.
• استفاده از کفی‌های مخصوص و بالا بردن پاشنه: پزشک گاهی توصیه می‌کند تا زمان بهبود یافتن کفی داخل کفش قرار دهید. به این ترتیب از تاندون آشیل در برابر کشش مضاعف محافظت می‌کنید.
• فیزیوتراپی: انجام تمرین‌های کششی ماهیچه ساق پا در برابر مقاومت در بهبود عارضه موثر است. این تمرین‌ها معمولاً در کنار استفاده از کفی طبی یا محافظ پاشنه توصیه می‌شود. دوران بهبود التهاب تاندون آشیل با توجه به شدت آسیب دیدگی 12 تا 16 ماه است. بعضی از تمرین‌های کششی مفید این عارضه در تصویر زیر نشان داده شده است:

• شاک ویو تراپی: در این روش امواج صوتی با استفاده از یک دستگاه مخصوص به ناحیه دردناک منتقل می‌شود. سازوکار دقیق شاک ویوتراپی مشخص نیست، اما تصور می‌شود که این روش فرایند التیام‌بخشی بدن را تحریک می‌کند.
• مگنت تراپی: مگنت تراپی یا مغناطیس درمانی روشی ایمن و غیرتهاجمی است که در آن میدان‌های مغناطیسی با اهداف درمانی به بدن اعمال می‌شود. به بیان دیگر در مگنت تراپی آهن‌رباهای ویژه برای تحریک بخش‌های آسیب دیده‌ی بدن به کار برده می‌شود، میدان‌های مغناطیسی ایجاد شده در اطراف آنها فرایند التیام را تسریع می‌کند. طرفداران این روش معتقداند که خون خاصیت مغناطیسی دارد و این آهن‌رباها خون سالم‌تر را به طرف ناحیه مشکل‌ساز می‌کشند. به علاوه این فرضیه مطرح می‌شود که مگنت تراپی با بهبود خواب کیفیت زندگی را ارتقاء می‌بخشد و تمام این مزایا را بدون به دنبال داشتن حتی یک اثر جانبی به ارمغان می‌آورد.
• لیزر درمانی: لیزر درمانی یکی از روش‌های نوین درمان التهاب تاندون است. پژوهشگران معتقداند این روش درد را تسکین می‌دهد و دوران بهبود را نسبت به روش‌های قدیمی‌تری شتاب بیشتری می‌بخشد که صرفاً بر استراحت دادن به تاندون آسیب دیده و استفاده از یخ برای کاهش التهاب مبتنی هستند. لیزر درمانی را می‌توان جایگزین درمان‌های دارویی یا فیزیوتراپی ساخت.
• طب سوزنی: طب سوزنی درد بیماران مبتلا به التهاب مزمن تاندون آشیل را تسکین می‌دهد و فعالیت بیماران را بهبود می‌بخشد.

لزوم انجام جراحی

چنانچه التهاب و کشیدگی تاندون مچ پا پس از انجام روش‌های درمانی غیرجراحی به حالت طبیعی برنگردد، جراحی ضرورت می‌یابد. جراح پا و مچ پا بهترین روش ترمیم تاندون را با توجه به شدت و گستردگی صدمه، سن بیمار، میزان فعالیت وی و عامل‌های دیگر انتخاب می‌کند.