ستون فقرات قسمت پایین کمر از ۵ عدد مهره تشکیل شده است که بین لگن و دندهها قرار دارند. تنگی ستون فقرات قسمت پایین کمر به تنگ شدن فضای کانال ستون فقرات گفته میشود که به اعصابی که از قسمت پایین کمر به پاها میروند فشار وارد میکند. اگرچه معمولا این اختلال در بیماران جوان به علت رشد به وجود میآید معمولاً یک اختلال تحلیل برنده محسوب میشود که بیشتر افرادی که ۶۰ سال به بالا سن دارند را درگیر خواهد کرد. تنگ شدن فضای کانال نخاعی معمولا به تدریج و طی مدت چند سال یا چند دهه رخ میدهد. دیسک به تدریج و با گذر زمان خاصیت اسفنجی خود را از دست میدهد و این امر باعث کاهش ارتفاع دیسک میشود و میتواند باعث بیرون زدگی دیسک درون کانال نخاعی شود. احتمال تشکیل شدن زائدههای استخوانی و کلفت شدن رباطها نیز وجود دارد. همه این موارد باعث تنگ شدن کانال نخاعی میشوند و ممکن است باعث به وجود آمدن علائم و نشانههای مختلفی شوند یا اصلاً هیچ علامتی را به وجود نیاورند. این علائم و نشانهها میتوانند به علت التهاب تحت فشار قرار گرفتن اعصاب یا هر دو مورد به وجود بیایند. به علاوه تعداد زیادی از روشهای درمانی وجود دارد که میتوانند ریسک بروز بیماریهای مزمن و تحلیل برنده ستون فقرات از قبیل تنگی کانال نخاعی را به حداقل برسانند یا از بروز آنها جلوگیری کنند. تمرینات ورزشی و حرکات یوگا از جمله حرکاتی هستند توسط متخصص فیزیوتراپی و پزشکان برای بهبود تنگی کانال نخاعی توصیه میشود.
علل تنگی کانال نخاعی قسمت پایین کمر چیست؟
معمولاً تنگی کانال نخاعی به علت ناهنجاریهای مادرزادی یا تغییرات تحلیل برنده که در آن ستون فقرات رخ میدهند به وجود میآید و میتواند به علت بالا رفتن سن ایجاد گردد. برخی تغییرات تحلیل برنده که به علت تنگی کانال نخاعی به وجود میآیند به شرح زیر میباشند:
- کلفت شدن رباط
- تشکیل زائدههای استخوانی
- تخریب مفاصل و دیسک بین مهرهها و بیرون زدگی دیسک
ب علاوه افرادی که دچار بیماریهای زیر هستند نیز احتمال بروز تنگی کانال نخاعی در آنها وجود دارد:
- آرتریت
- بیماری استخوان از قبیل آنکیلوزان اسپوندیلیت و بیماری پاژه
- تنگی غیرعادی و ارثی کانال نخاعی
- اسپوندیلوزیس که به تغییرات تحلیل برنده ستون فقرات گفته میشود.
- اسپوندیلولیستزیس است که یک مهره به زیر مهرههای دیگر میلغزد
- شکستگی ستون فقرات یا ضرب دیدگی آن در گذشته
- جراحی ستون فقرات در گذشته
- فیبروز که تشکیل بافت اضافی گفته میشود که شبیه بافت اسکار است.
علائم تنگی کانال نخاع
علائم و نشانههای تنگی کانال نخاعی به شرح زیر میباشند:
- درد و ضعف و بی حسی در پاها، ساق پا یا باسن
- گرفتگی ساق پا در هنگام راه رفتن و نیاز به استراحت مداوم برای پیمودن یک مسافت
- درد انتشار دهنده به یک پا یا هر دو پا، ران و ساق که شبیه درد سیاتیک است.
- در برخی موارد نادر از بین رفتن عملکرد پاها و عملکرد طبیعی روده و مثانه
- احساس درد که ممکن است با خم شدن به سمت جلو، نشسته یا دراز کشیدن بهبود پیدا کند.
تنگی کانال نخاعی چگونه تشخیص داده میشود؟
تنگی کانال نخاعی بر اساس بررسی سابقه پزشکی و نشانههای بیماری، انجام معاینه جسمانی و نتایج حاصل از آزمایشات و اسکن تشخیص داده میشود.
عکس برداری از ستون فقرات
از روشهای زیر برای عکس برداری از ستون فقرات استفاده میشود:
- عکس برداری توسط اشعه ایکس از پرتوها برای تهیه تصاویر مورد نیاز از داخل بدن استفاده میکند و میتواند تصاویری را از استخوانها وضعیت ستون فقرات و مفاصل آن نشان دهد.
- اسکن ام آر آی یا سی تی اسکن نیز با تهیه تصاویر متقاطع از ستون فقرات میتواند شکل و اندازه کانال نخاعی اجزای آن و ساختارهای اطراف آن را به خوبی نشان دهد.
- اسکن ام آر آی نیز به کمک یک میدان مغناطیسی قوی و به کمک فناوری کامپیوتری به تهیه تصاویری از کانال نخاعی، ریشه اعصاب و نقاط مجاور و همچنین وجود تومور، تحلیل رفتگی ستون فقرات و موارد مشابه را نشان میدهد.
- میلوگرافی روشی است که در آن ماده حاجب به درون فضای مایع مغز و نخاعی تزریق میشود تا تصاویر را از اعصاب و طناب نخاعی تهیه کند و شواهدی را مبنی بر تحت فشار قرار گرفتن این نقاط نشان دهد.
چگونه یوگا باعث بهبود تنگی کانال نخاع میشود؟
یوگا یک تمرین ورزشی بسیار سودمند است که به اصلاح مشکلات مربوط به ستون فقرات، افزایش انعطاف پذیری و تقویت عضلات مرکزی کمک میکند و یک تمرین ورزشی بسیار مناسب برای افرادی است که دچار تنگی کانال نخاعی هستند. تنگی کانال نخاعی یک اختلال تحلیل برنده است و با بالا رفتن سن بدتر میشود، بر روی انعطاف پذیری بدن تاثیر میگذارد، دامنه حرکات بدن را کاهش میدهد و مشکلات دیگری را به دنبال دارد اما یوگا باعث تسکین درد رفع فشار از روی ستون فقرات بهبود حالت بدن و کاهش سرعت روند تحلیل رفتگی ستون فقرات خواهد شد. هنگامی که ستون فقرات به سمت بیرون کشیده میشود فشار ناشی از تنگی کانال نخاعی از روی ریشه اعصاب برداشته میشود و با گذر زمان این مشکل به صورت دائمی برطرف میشود و درد کاهش پیدا میکند و شما دیگر دچار درد، ضعف و ناتوانی حرکتی نخواهید شد. تحقیقات مختلفی که در ارتباط با یوگا انجام شده است نشان داده که در مقایسه با سایر روشها از قبیل تای چی و بیوفیدبک با تاثیرات بیشتری در کاهش درد حاصل از بیماریهای مزمن همراه است. یک هفته ورزش یوگا باعث افزایش انعطاف پذیری و چرخش و کشش بدن و رفع ناتوانی ناشی از درد در بیمارانی میشود که دچار درد مزمن کمر هستند.
به سراغ یوگا بروید
برای انجام هر روش درمانی باید ملاحظات خاصی را رعایت کرد به عنوان مثال خم شدن به سمت عقب در یوگا باعث بدتر شدن بیماری میشود و بر روی کانال نخاعی تاثیر میگذارد و باعث میشود که تنگی کانال نخاع بدتر شود اما خم شدن به سمت جلو باعث تسکین درد ناشی از تنگی کانال نخاعی خواهد شد. برخی حرکات از قبیل حرکت گربه که کمر به سمت بالا کشیده میشود برای افرادی که ریشه اعصاب آنها به علت تنگی کانال نخاعی تحت فشار قرار گرفته است بسیار سودمند میباشد. در صورتی که شما دچار تنگی کانال نخاعی یک طرف هستید خم شدن به یک سمت میتواند به باز شدن این ناحیه و کاهش درد ناشی از این اختلال کمک کند. به طور کلی حرکات یوگا با حرکات همراه هستند که عبارتند از حرکت به سمت جلو حرکت کردن به سمت عقب و ورزش کردن با یک مربی توانمند میتواند به شما کمک کند تا بتوانید به بهبود شرایط خود بپردازید. انجام دادن حرکات یوگا برای درمان تنگی کانال نخاعی باید با حضور یک مربی آموزش دیده در زمینه کمک به افرادی که دچار درد کمر هستند تخصص دارد انجام گردد تا شما رو به بهبود بروید و یوگا بتواند به یک روش درمانی تبدیل شود.
چرا یوگا کمک کننده است؟
اگر شما دچار تنگی کانال نخاعی هستید تمرینات ورزشی یوگا باعث میشود طول عضلاتی که کوتاه شده اند افزایش پیدا کند، یوگا به ریلکس شدن بدن کمک میکند و باعث افزایش گردش خون و افزایش فرایند دفع سموم از بافتهای بدن و افزایش انعطاف پذیری و قدرت ستون فقرات خواهد شد. یوگا ورزش ذهن و بدن است و به افرادی که دچار درد مزمن هستند کمک میکند بهبود پیدا کنند و از میزان درد آنها کاسته شود و کمتر به مصرف داروهای مسکن برای کاهش درد کمر خود نیاز داشته باشد. با بهبود سلامت بدن شما، دیگر مانند قبل به علت درد دچار خستگی نخواهید شد و کیفیت زندگی شما بهبود پیدا میکند.
حرکات و حالات یوگا
حرکات و حالات یوگا میتوانند باعث تقویت عضلات مرکزی بهبود حالت بدن و افزایش طول عضلات ستون فقرات شوند. حرکت کودک، حرکات سگ و گربه و حرکت کمان از جمله تمریناتی هستند که به شما کمک میکند. گرم کردن بدن به کمک حرکات پیاده روی و دوچرخه سواری قبل از شروع حرکات کششی اهمیت بسیار زیادی دارد تا از وارد شدن فشار به عضلات جلوگیری شود. حرکات کششی باید به مدت ۶۰ تا ۹۰ دقیقه ادامه داشته باشند تا اثر گذاری مناسبی داشته باشند اما باید دقت کنید که در ابتدا تعداد دفعات انجام یک حرکت و زمان تکرار آن کم باشد تا به تدریج تا با افزایش انعطاف پذیری بدن میتوانید مدت بیشتری را به انجام این حرکات اختصاص دهید. به خاطر داشته باشید که نفس کشیدن و حس آرامش بدن در هنگام انجام حرکات یوگا ضروری است زیرا حبس کردن تنفس باعث میشود که عضلات سفت شوند و این امر میتواند باعث آسیب دیدگی آنها شود. برخی از حرکات یوگا به شرح زیر میباشد:
حرکت بچه
برای انجام این تمرین باید به صورت زیر عمل کنید:
- کف دستهای خود را روی زمین قرار دهید و کمی زانوهای خود را از ران تان بیشتر باز کنید.
- انگشتان خود را به سمت داخل بچرخانید تا بتوانید در هنگام خم کردن زانو خود را به سمت عقب بکشید.
- هنگامی که شما در این حالت قرار میگیرید باید بازوهای خود را به سمت جلو صاف کنید و اجازه بدهید سر شما به سمت جلو خم شده و در حالت مناسب قرار بگیرد.
- حدود ۱۵ تا ۲۰ ثانیه در این حالت بمانید.
- به آرامی به نقطه شروع برگردید.
- سه بار با انجام این تمرین بپردازید.
حرکت زانو به سینه
برای انجام این تمرین باید به صورت زیر عمل کنید:
- به پشت روی زمین یا روی تشک ورزشی قرار بگیرید و زانوهای خود را خم کنید تا کف پای شما روی زمین قرار بگیرد.
- دست راست خود را پشت زانوی راست تان قرار دهید و به آرامی زانوی راست خود را به سمت داخل به طرف قفسه سینه بچرخانید و زانوی چپ خود را به سمت قفسه سینه بکشید.
- حدود ۱۵ تا ۲۰ ثانیه در این حالت بمانید.
- به آرامی یک پای خود را به نقطه شروع برگردید و سه بار به انجام حرکت کششی بپردازید.
چرخش لگن
برای انجام این تمرین باید به صورت زیر عمل کنید:
- به پشت روی زمین دراز بکشید و کف پاهای خود را به صورت صاف روی زمین قرار دهید.
- نفس عمیق بکشید و سپس آن را بیرون بدهید و در همین حین به کشش عضلات شکم خود بپردازید و ناف خود را به سمت داخل بکشید و تلاش کنید که قسمت پایین کمر خود را صاف نگه دارید.
- حدود ۵ ثانیه در این حالت بمانید و ده بار به تکرار این تمرین بپردازد.
حرکت پلانک برای تقویت عضلات مرکزی
برای انجام این تمرین باید به صورت زیر عمل کنید:
- به پشت روی زمین دراز بکشید و ساعد خود را روی زمین تشک قرار دهید.
- عضلات مرکزی خود را درگیر کنید. قسمت پایین کمر خود را به سمت داخل بکشید و بدن خود را بالا بیاورید تا روی ساعد و انگشتان پای خود قرار بگیرید.
- حدود ۱۰ ثانیه در این حالت بمانید و به تدریج سعی کنید زمان انجام این تمرین را به ۳۰ ثانیه برسانید و دو تا سه مرتبه به تکرار این تمرین بپردازید.
- سعی کنید ۲ تا ۵ بار به تکرار این ورزش بپردازید. هنگامی که کاملا آماده شدید تلاش کنید با افزایش زمان انجام این تمرین بر شدت آن بیفزایید و در طول تمرین کمر خود را صاف نگه دارید.
چرخش قسمت پایین کمر
برای انجام این تمرین باید به صورت زیر عمل کنید:
- به پشت روی زمین دراز بکشید به نحوی که زانوهای شما خم شود و کف پای شما به صورت صاف روی زمین قرار بگیرد.
- در همین حالت که تلاش میکنید به منقبض کردن عضلات شکم خود بپردازید زانوهای خود را به یک طرف بچرخانید.
- ۳ تا ۵ ثانیه در این حالت بمانید تا کشش قسمت پایین کمر و ران خود را احساس کنید.
- عضلات شکم خود را منقبض کنید و زانوهای خود را به سمت دیگر بچرخانید.
- حدود ۳ تا ۵ ثانیه در این حالت بمانید. این تمرین را ۱۰ بار با هر طرف از بدن خود انجام دهید.
آیا انجام دادن حرکات قسمت پایین کمر برای افراد مبتلا به تنگی کانال نخاعی ضرر دارد؟
ورزش کردن میتواند یک بخش بسیار مهم و ضروری در برنامه درمان افرادی باشد که دچار تنگی کانال نخاعی هستند اما این تمرینات باید به طور صحیح انجام شوند. در قسمت زیر به نکاتی اشاره میکنیم که به شما کمک میکند تا به طور صحیح ورزش کنید و از آسیب رساندن به بدن خود اجتناب کنید:
- قبل از شروع تمرینات ورزشی با پزشک خود مشورت کنید و از مناسب بودن این تمرینات با شرایط جسمانی خود اطمینان حاصل کنید. به طور کلی تمرینات کششی مخصوص تنگی کانال نخاعی قسمت پایین کمر جز تمرینات ایمن هستند اما باید قبل از انجام آنها یا انجام هر نوع تمرین جدیدی با پزشک خود مشورت کنید. افرادی که دچار اختلالات ستون فقرات از قبیل تنگی کانال نخاعی هستند باید با پزشک خود در خصوص نوع فعالیت ورزشی که قصد انجام آن را دارند صحبت نمایند تا پزشک درباره خطرات مزایای آنها اطلاعات لازم را ارائه دهد.
- برای ورزش کردن لازم نیست که شما یک مسافت بسیار زیاد را بدوید یا به برداشتن اجسام سنگین بپردازد. ستون فقرات به خوبی به تمرینات ورزشی خفیف و حرکات کششی جواب میدهد که کافی است شما برروی نحوه انجام صحیح آنها متناسب با شرایط خود تمرکز داشته باشید.
- به احساس خود در هنگام ورزش کردن توجه کنید. هنگامی که شما با انجام تمرینات ورزشی مخصوص عضلات میپردازید ممکن است در سراسر بدن خود دچار مقداری درد شوید اما ورزش کردن نباید باعث احساس درد در شما شود. اگر شما هر گونه علامت جدیدی را دارید یا درد شما در طول ورزشی و پس از آن بدتر شده است باید با پزشک خود در این رابطه صحبت کنید تا علت اصلی درد شما را مشخص نماید.