علت گرفتگی، اسپاسم و خشکی عضلات گردن و درمان آن با طب فیزیکی

اسپاسم عضلات گردن عارضه‌ای است بسیار دردناک که به گرفتگی و خشکی عضلات محافظ گردن اشاره دارد. چنین وضعیت غیرقابل تحملی معمولا فرد را از انجام فعالیت‌های روزمره باز می‌دارد. گرفتگی عضلات گردن که ممکن است در هر سنی رخ دهد در کودکی به تورتیکولی یا همان کجی گردن و در بزرگسالی به تراپزیوس معروف است. لازم به ذکر است با وجود این‌که تورتیکولی و تراپزیوس دو بیماری کاملا متفاوتی می‌باشند اما دارای علائم مشابهی نظیر خشکی و دردگردن هستند. حوادث ناشی از تصادفات رانندگی ممکن است موجب شکستگی مهره‌های گردن یا صدمات دیگری نظیر شلاقی گردن و در نهایت اسپاسم و گرفتگی گردن شوند. گرچه تصور بر این است که در چنین وضعیتی استراحت موجب کاهش درد گردن می‌شود اما عدم فعالیت و استراحت در برخی افراد ممکن است نتیجه معکوسی داشته و موجب تشدید درد و حتی پیشرفت بیماری گردد.
درد ناشی از گرفتگی رگ گردن و خشکی عضلات گردن معمولا در دست‌ها و سر نیز احساس شده و گاهی ممکن است منتهی به یک اختلال حاد مغزی شود. در حقیقت این ترس است که موجب تشدید گرفتگی گردن و درنهایت اختلالات اضطرابی موسوم به پانیک می‌شود. مطالعات حاکی از آن است که اضطراب عاملی است که به خودی خود موجب خشکی و گرفتگی عضلات گردن می‌شود بنابراین برای پیشگیری از آشفتگی‌های روحی و روانی باید در مرحله اول منبع دقیق درد در گردن تشخیص داده شود.

علل گرفتگی رگ گردن

---

عواملی نظیر کشیدگی و یا فشار عضلات که اغلب ناشی از فشار فیزیکی و یا تنش عضلانی ناخواسته در پاسخ به استرس است ممکن است از دلایل گرفتگی رگ گردن باشند.

علل فیزیکی

خشکی و گرفتگی عضلات گردن ممکن است به‌دلیل شرایط فیزیکی خارجی رخ دهد. شرایط فیزیکی خارجی که موجب اسپاسم گردن می‌شوند شامل:

• شکستگی
• کشیدگی و رگ به رگ شدن عضلات ( فشار یاد ناشی از فعالیت فیزیکی)
• فشار عضلانی (ناشی از استرس یا واکنش به درد)
• فعالیت فیزیکی زیاد ( بلند کردن اجسام سنگین یا ورزش شدید)

علل آسیب شناختی

اسپاسم یا گرفتگی گردن ممکن است علائم یک اختلال اولیه و مهم از جمله موارد زیر باشد:

• دیستونی گردن ( تورتیکولی ناشی از اسپاسم: بیماری که موجب درد شدید در ناحیه گردن می‌شود.)
• اسپوندیلوز گردن (سایش و تخریب استخوان‌های ستون فقرات گردنی)
• بیماری دژنراتیو دیسک گردن
• عوارض جانبی داروها از جمله متوکلوپرامید (رگلان) یا هالوپریدول (هالدول)
• فیبرومیالژی (بیماری مزمن که موجب درد، سفتی و حساسیت به لمس عضلات می‌شود)
• دیسک گردن
• استئومیلیت (عفونت استخوانی)
• تنگی نخاعی ( تنگ شدن کانال نخاعی)
• اسپوندیلیت (عفونت یا التهاب مفاصل نخاعی)
• سردرد تنشی
• تیک ( عارضه عصبی که به‌وسیله ترکیبی از حرکات ناخواسته و بی ضرر موجب می‌شود.)
• عفونت ویروسی

علت‌های جدی یا خطرناک

در برخی موارد گرفتگی گردن و اسپاسم عضلات گردن ممکن است علامت یک بیماری جدی و خطرناکی باشد که باید در اسرع وقت مورد ارزیابی و رسیدگی قرار گیرد. خشکی گردن ممکن است نشانه‌ی بیماری‌هایی خطرناکی باشد که در این قسمت به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم :

• مننژیت (عفونت یا التهاب کیسه اطراف مغز و ستون فقرات)
• تومورها

علائم گرفتگی گردن

---

عارضه گرفتگی گردن ممکن است دارای علائمی باشد که بسته به بیماری نهفته، اختلال یا شرایط در افراد متفاوت باشند. علائمی که اغلب بر گردن و ستون فقرات تاثیر می‌گذارند ممکن است سایر سیستم‌های دیگر بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهند.

علائم اسکلتی عضلانی

خشکی و گرفتگی عضلات گردن ممکن است با علائمی دیگری همراه باشند که سیستم اسکلتی عضلانی را تحت تاثیر قرار دهد:

• کمردرد
• انحنای ستون فقرات
• ضعف عضلات یا رگ به رگ شدن و کشیدگی عضلات
• درد گردن
• درد، بی‌حسی یا گزگز یک دست
• درد شانه یا بازو
• سفتی یا خشکی ستون فقرات

علائم عصبی

 گرفتگی گردن ممکن است با علائمی همراه باشد که سیستم عصبی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. علائم شامل:

• سردرد (خصوصا در پشت سر)
• حرکات ناخواسته یا پیچ خوردگی عضلات سر و صورت
• مشکلات عصبی که موجب درد، بی‌حسی و گزگز دست یا شانه می‌شوند.

علائمی که ممکن است نشانه یک بیماری حاد باشند

گاهی مشکل گرفتگی و خشکی عضلات گردن ممکن است دارای علائمی باشد که دلالت بر یک بیماری خطیر و حادی داشته که باید بلافاصله و در شرایط اضطراری مورد ارزیابی قرار گیرد. درصورتی که اسپاسم عضلات گردن با علائم خطیری که در این قسمت اشاره می‌کنیم همراه باشد باید حتما دراسرع وقت به پزشک مراجعه کرد:

• تب بالا (بالاتر از 101 درجه فارنهایت)
• عدم تعادل یا هماهنگی
• حساسیت به نور
• از بین رفت حس یک دست یا هردو دست
• ضعف عضلانی
• حالت تهوع همراه با استفراق یا بدون استفراق
  سردرد شدید
• گرفتگی گردن

عوارض

---

از آن‌جایی که اسپاسم یا گرفتگی گردن ممکن است ناشی از یک بیماری خطیر و جدی باشد بنابراین عدم پیگیری و درمان گرفتگی گردن ممکن است منجر به عوارض خطیر و صدمات دائمی شود. بعد از تشخیص علت دقیق خشکی و گرفتگی عضلات گردن انجام صحیح برنامه‌های درمانی که توسط متخصصین مراقبت‌های پزشکی ارائه می شوند تاثیر چشمگیری در کاهش عوارض بالقوه‌ای دارد که در این قسمت به معرفی آن‌ها می‌پردازیم:

• درد مزمن یا دائم
• کاهش انعطاف‌پذیری و تحرک
• فلج عضله
• آسیب عصبی دائمی یا ملولیت
• پیشرفت درد و ضعف عضلانی و کاهش عملکرد عضلات

تشخیص

---

قبل از شروع هر درمانی جهت رفع خشکی و گرفتگی عضلات گردن ابتدا علت دقیق این عارضه باید توسط پزشک تشخیص داده شود. اکثر مواقع، وضعیت نامناسب نشستن‌های طولانی مدت پشت میز کار و یا هنگام رانندگی یکی از شایع‌ترنی علل اسپاسم عضلات گردنی شناخته شده‌اند. گاهی تشخیص بیماری گرفتگی گردن به‌حدی پیچیده است که همکاری بیمار و پزشک در زمینه برنامه درمانی تاثیر خوبی در تسکین درد خواهد داشت.

درمان گرفتگی گردن

---

درمان با سرما و گرما

سرما و گرما از مواردی هستند که موجب شل شدن عضلات و کاهش التهاب می‌شوند. البته لازم به ذکر است که این نوع روش‌های درمانی شاید ساده و خوب به‌نظر برسند اما نباید به‌هیچ وجه جای ورزش و حرکاتی که موجب اصلاح وضعیت درست عضلات و استخوان‌ها و درنهایت درمان اسپاسم یا گرفتگی گردن می‌شوند را بگیرند. مشکل گرفتگی و خشکی عضلات گردن معمولا از طریق درمان صحیح گرما و سرما نهایت ظرف 4 تا 6 هفته و در موارد حاد 8 هفته و یا کمی بیش‌تر برطرف می‌شود.

اصلاح وضعیت نشستن

درصورتی که گرفتگی گردن ناشی از وضعیت نامناسب نشستن تشخیص داده شود در چنین شرایطی مراجعه به یک پزشک درمانگر تاثیر خوبی در اصلاح ناهنجاری خشکی گردن خواهد داشت. قرار دادن رول‌های طبی مخصوص در گودی کمر هنگام نشستن کمک شایانی به کمر و بهبود وضعیت نشستن بیمار خواهد کرد.

گردن‌بند طبی

گردن‌بندهای طبی (بریس گردن) که دارای انواع گوناگونی هستند کمک می‌کنند تا گردن در طول دوره بهبود در وضعیت مناسبی قرار گیرد. ساده‌ترین نوع گردن‌بندهای طبی صرفا دور گردن را فرا می‌گیرند و گونه‌های دیگر نسبتا سخت هستند.

دارو

داروهایی مسکنی که بدون نسخه قابل تهیه هستند ممکن است موجب تسکین دردهای ناشی از گرفتگی و خشکی عضله‌ی گردن شوند. داروهایی که در چنین شرایطی مصرف می‌شوند شامل:

• آسپرین
• ایبوپروفن (ادویل و مورفین)
• ناپروکسن سدیم (آلو)
• استامینوفن (تایلنول)

داروهای مسکن بدون نسخه با کاهش التهاب‌هایی که موجب تشدید درد ناشی از اسپاسم گردن می‌شوند کمک شایانی به رفع فشارهای عضلانی می‌کنند. توصیه می‌شود میزان مصرف داروها را دقیقا طبق دستورالعمل مصرف کنید چراکه مصرف بیش از حد برخی از مسکن‌ها ممکن است بسیار مضر باشند.

فیزیوتراپی

متخصص طب فیزیکی با مهارت‌های درمانی خود کمک فراوانی به کاهش و رفع درد گردن بیمار می‌کند. روشهایی که توسط درمانگر به بیمار آموزش داده می‌شود تاثیر به‌سزایی در پیشگیری عارضه درد گردن در آینده دارد. در این‌جا به معرفی برخی از درمان‌های رایجی که در چنین شرایطی توسط فیزیوتراپیست‌ها ارائه می‌شوند می‌پردازیم:

• تراکشن
• درمان دستی
• ماساژدرمانی
• ورزش درمانی
• الکتروتراپی
• لیزرتراپی سرد

تراکشن

گاهی اوقات ممکن است طبق توصیه ارتوپد و یا جراح مغزو اعصاب جهت درمان درد گردن نیاز به تراکشن گردنی در مطب فیزیوتراپیست باشد. تراکشن یا کشش طریقه‌ای است که جهت جداکردن سطوح مفاصل در گردن انجام می‌شود. این روش درمانی در بیماران مبتلا به آرتروز گردنی ممکن است بسیار نتیجه‌بخش و مفید باشد. درصورت ابتلا به بیماری فتق یا دیسک گردن روش تراکشن با کشش ملایم گردن موجب می‌شود فضای بین مهره‌ای باز شده و فشار وارده بر دیسک‌های آسیب دیده موقتا کاهش یابد.

متحرک‌سازی مفصل

روش‌های متحرک‌سازی مفاصل یا همان موبیلیزاسیون مفاصل کمک شایانی به بهبود دامنه حرکات گردن و کاهش درد گردن و اسپاسم عضلات گردن می‌کنند. البته شایان ذکر است که روش‌های درمانی نظیر دستکاری و موبیلیزاسیون ممکن است با خطر و عوارض جانبی همراه باشند. بنابراین توصیه می‌شود قبل از اقدام به درمان با پزشک فیزیوتراپیست درخصوص عوارض جانبی (هرچند نادر) روش‌های درمانی موبیلیزاسیون و دستکاری مشاوره داشته باشید.

ماساژدرمانی

ماساژ یکی از روش‌های درمانی است که از طرفداران زیادی برخوردار است. ماساژدرمانی در زمینه اسپاسم و گرفتگی رگ گردن موجب کاهش تنش عضلانی، اسپاسم، التهاب، تجمع آب، درد، سفتی و درد گردن می‌شود. از دیگر مزایای ماساژ می‌توان به بهبود گردش خون و لنف، انعطاف‌پذیری عمومی، دامنه حرکات و افزایش خاصیت ارتجاعی بافت اشاره کرد.
متخصص فیزیوتراپی ممکن است درمان را با ماساژ موضعی شروع کنند. همانطور که قبلا هم اشاره کردیم ماساژ موجب افزایش گردش خون، گرم شدن ماهیچه‌ها و سایر بافت‌های بدن می‌شود.

الکتروتراپی

برخی مواقع روش‌های درمانی نظیر اولتراسوند یا الکتروتراپی ممکن است جهت درمان اسپاسم و درد گردن تجویز و توصیه شوند. اما باید خاطر نشان کرد که شاید چنین درمان‌هایی که بخشی از برنامه‌های توانبخشی گردن محسوب می‌شوند به‌طور موقت موجب رفع درد شوند اما باید به‌طور منظم و بدون وقفه انجام شوند تا نتیجه مطلوب حاصل شود.
از آن‌جایی که طبق تحقیقات به‌عمل آمده الکتروتراپی و اولتراسوند تاثیر خیلی زیادی در درمان دردگردن و کمر ندارند به ندرت از چنین روش‌هایی در درمان استفاده می‌شوند.

لیزردرمانی سرد

لیزردرمانی سرد یا به‌عبارتی درمان با لیزر کم توان نوعی روش درمانی است که با کمک طول موج خاصی از نورها صورت می‌گیرد. در این روش نورحاصل از لیزر با تاثیر بر روی بافت‌ها موجب تسریع روند بهبود می‌شود.
لیزردرمانی سرد با کاهش درد، تورم، اسپاسم عضلانی و افزایش عملکرد بدنی به بیمارانی که به انواع مختلف بیماری‌های حاد و مزمن مبتلا هستند کمک شایانی می‌کند.

ورزش‌های مناسب اسپاسم گردن

طبق بسیاری از مطالعات به‌عمل آمده ورزش به‌عنوان بهترین گزینه ی درمانی دردگردن شناخته شده‌است. پزشک فیزیوتراپی به‌منظور بهبود دامنه حرکتی گردن و کاهش درد ناشی از خشکی و گرفتگی عضلات گردن تمرین‌های خاصی را به بیمار آموزش خواهد داد. اگر در طی ارزیابی اولیه، مشکل اسپاسم ناشی از ضعف عضلات تشخیص داده شود حرکات ورزشی تقویت عضلات به بیمار آموزش داده خواهد شد.

چرخش گردن

برای انجام این حرکت ورزشی باید بدن در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد. راست نشسته و گردن را به آرامی به‌سمت شانه چپ بچرخانید. با گذاشتن کف دست چپ در سمت راست صورت کمک کنید تا گردن به سمت چپ کشش یابد. 30 ثانیه در این حالت خود را حفظ کنید. حالا حرکت را معکوس کنید یعنی گردن را به سمت شانه راست بچرخانید و با قرار دادن کف دست راست در سمت چپ صورت کمی به گردن فشار وارد کنید. این حرکت موجب کشش عضلات دو طرف شانه و گردن می‌شود. حرکت کششی چرخش گردن را 3 تا 5 بار در طول روز انجام دهید.

نزدیک کردن چانه به قفسه سینه

صاف بشینید و دستان خود را پشت سر حلقه کنید. به‌آرامی و با کمک دستان سر را به پایین خم کرده و چانه خود را به قفسه سینه نزدیک کنید. سپس چانه خود را به سمت چپ بکشید. سعی کنید 30 ثانیه دراین حالت کششی خود را حفظ کنید. سپس به حالت اول بازگشته و اینبار بعد از خم کردن سر و نزدیک کردن چانه به قفسه سینه چانه را به سمت راست بکشید.
توصیه می‌شود این حرکت ورزشی که موجب کشش عضلات پشت گردن و بالای کمر می‌شود را 3 تا 5 بار در طول روز تکرار کنید.

نزدیک کردن گوش‌ها به شانه‌ها

در حالت صاف و کشیده نشسته و دست‌ها را کنار بدن قرار دهید. به جلو نگاه کنید. گوش چپ را به‌سمت شانه چپ خم کنید تا جایی‌که کشیدگی عضلات سمت راست گردن و شانه را احساس کنید. بعد از 30 ثانیه کشش به حالت اول بازگشته و اینبار حرکت را با گوش راست تکرار کنید. بهتر است این حرکت کششی را 3 تا 5 بار در روز انجام دهید.

پایین آوردن چانه

برای انجام این حرکت ورزشی بهتر است کنار دیوار بایستید، پشت خود را راست نگهدارید و به دیوار تکیه دهید. درحالی‌که ستون فقرات را به دیوار تکیه دادید بخش بالایی پشت و گردن را به سمت بالا بکشید تا جایی‌که پشت سر با دیوار تماس پیدا کند. سپس چانه را طوری پایین آورید که سر به عقب کشیده شود و نگاه به سمت روبرو باشد. 5 ثانیه در این حالت مانده و سپس به وضعیت اول بازگردید. حرکت ورزشی پایین آوردن شانه یکی از روش‌های موثر جهت بهبود وضعیت پوسچر یا به‌عبارتی وضعیت راستای بدن می‌باشد. این حرکت برای افرادی که ساعت‌های طولانی را صرف نشستن پشت میز کار می‌کنند بسیار مفید می‌باشد.