مینیسک یک غضروف C-شکل است که در زانو قرار داشته و روی بالای استخوان ساق پا (تیبیا) قرار گرفته است. هر زانو دو مینیسک دارد، یک مینیسک داخلی و یک مینیسک خارجی. مینیسک مانند یک ضربهگیر بین استخوان مدور ران (فیمور) و استخوان مسطح تیبیا عمل میکند. این غضروف به توزیع نیروهای بین دو استخوان در قسمتهای بزرگتر (به جای نقطه به نقطه) کمک کرده، خونرسانی به غضروفهایی که در استخوانها قرار دارند (غضروفهای مفصلی) را بهبود بخشیده و باعث تثبیت زانو میشود. مینیسک یک بافت لاستیکی است که با افزایش سن خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد. با این وجود، مینیسک زانوی هر فردی ممکن است دچار پارگی شود. پارگی مینیسک بسیار شایع است و یکسوم آسیبدیدگیهای ورزشی را در برمیگیرد. مینیسک های داخلی و جانبی غالباً دچار آسیبدیدگی میشوند.
معمولاً گفته میشود که اقدامات درمانی برای پارگی مینیسک عبارتند از استراحت کردن، فیزیوتراپی، ورزش درمانی، فعالیتهای مداخلهای و گاهی اوقات انجام عملهای جراحی.
پارگی مینیسک یک دلیل عمده زانو درد است. محل، نوع، اندازه و درد ناشی از پارگی مینیسک بسیار متنوع است. شایعترین محل پارگی مینیسک در قسمت خلفی نوک مینیسک جانبی اتفاق میافتد. بیشتر افرادی که دچار پارگی تحلیلی مینیسک میشوند بدون نیاز به انجام عمل جراحی به طور کامل بهبود مییابند. بسیاری از افراد نیز با استفاده از زانوبندهای فشردهساز و یک دوره درمانی مصرف داروهای ضد التهابی و مکملها بهبود مییابند. همیشه پارگی مینیسک لزوماً نیاز به درمان ندارد. انجام عمل جراحی برای همه پارگی مینیسک لازم نیست. کمپرسهای سرد یا یخ نیز در زمانی که درد شدید است میتواند مفید واقع شود. این به ویژه برای پارگی تحلیل مینیسک جانبی مؤثر است.
فیزیوتراپی، تزریق پی آر پی، اولتراسوند تراپی، الکتروتراپی، ماساژ ، ورزش درمانی راههای مؤثر دیگر برای درمان و توانبخشی پارگی جزئی و شدید مینیسک زانو هستند.
اگر دچار عارضه پارگی مینیسک زانو شدهاید میتوانید با مراجعه به کلینیک تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی سامان از انواع روشهای نوین این مرکز بهرهمند شوید.
آناتومی مینیسک
مینیسک یک دیسک C – شکل است که از فیبروکارتیلاژ لاستیکی ساخته شده که بخشی از حفره مفصل زانو را تقسیم کرده و یک شکل فنجان مانند میسازد که فیمور روی آن مینشیند. ساختار مشابهی نیز روی شانه در مفصل آکرومیوکلاویکولار، در مفاصل تمپروماندیبولار فک و در مفصل استرنوکلاویکولار (یک مفصل دو طرفه بین انتهای ترقوه و اولین دنده) وجود دارد. در بیشتر موارد، اصطلاح مینیسک به دیسکهای موجود در زانو اشاره دارد.
مینیسک مفصل زانو شامل دو پد غضروفی است که بین ران و ساق پا قرار گرفته است. دو مینیسک زانو عبارتند از مینیسک داخلی و مینیسک خارجی که هر دو وزن بدن را در زوایای مختلف در هنگام انجام فعالیتهای سنگین تحمل میکنند.
- مینیسک داخلی: قسمت داسی شکل و کشیده شده بخش داخلی زانو است که غالباً به دلیل پیوند سخت با کپسول مفصلی و رباط مدیال کلوترال دچار آسیبدیدگی میشود. نیمی از وزن بدن را جذب کرده و بر قسمت داخلی زانو تأثیر میگذارد.
- مینیسک خارجیی: یک دیسک انعطافپذیرتر دوار، با تحرک بیشتر در قسمت خارجی زانو است که به دلیل ماهیت مستقلی که دارد کمتر دچار آسیبدیدگی میشود. این مینیسک 80 درصد وزن بدن را جذب کرده و بر قسمت خارجی زانو تأثیر میگذارد.
مینیسک به قسمت بالای تیبیا (ستخوان ساق پا) متصل شده و به قسمت باریک جدا شده به سمت مرکز استخوان محدود میشود. مهمترین کارکرد این دیسک، توزیع وزن، جذب ضربه و کاهش اصطکاک است.
انواع پارگی مینیسک زانو
پارگی مینیسک بر اساس مؤلفههای مختلفی مانند محل، الگوی پارگی یا مجاورت با منبع خونرسانی طبقهبندی میشود. پارگی ممکن است در قسمت داخلی، خارجی یا میانه سوم مینیسک اتفاق بیفتد. احتمال بهبودی پارگی ایجاد شده به دلیل خونرسانی بهتر در یکسوم خارجی بیشتر است.
پارگی دیسک مینیسک ممکن است در قسمتهای زیر اتفاق بیفتد:
- برجستگی قدامی
- بدنه
- برجستگی خارجی (شایعترین محل پارگی مینیسک)
اینها شایعترین الگوهای پارگی مینیسک هستند که در آسیبدیدگیهای مینیسک ایجاد میشوند:
- پارگیهای پیچیده و تحلیلی (بیش از یک الگو)
- پارگی با الگوی “دسته سطل”
- پارگیهای آویزان یا فلپ (دررفتگی فلپ)
- پارگی به صورت شکافتگی افقی
- پارگی محیطی طولی
- پارگی با الگوی منقار طوطی
- الگوی پارگی رادیال
عوامل تعیینکننده امکان بهبودی و ترمیم پارگی مینیسک عبارتند از:
- سطح فعالیت
- سن
- طول پارگی
- محلان روی مینیسک
- الگوی پارگی
- بروز آسیبدیدگیهای مرتبط دیگر
بسته به منبع خونرسانی مجاور پارگی، پارگی مینیسک ممکن است به گروههای سفید – سفید، سفید- قرمز و قرمز – قرمز دستهبندی شوند. قسمتهای قرمز – قرمز بهترین خونرسانی را دارند و به همین دلیل احتمالترمیم آنها بیشتر است. پارگیهای بیثبات ممکن است حرکت کرده و در روند بهبودی و ترمیم آنها اشکال ایجاد شود و پارگیهای ثابت نیز ممکن است گاهی اوقات خود به خود ترمیم شده و بهبود یابند.
چرا مینیسک دچار پارگی میشود؟
پارگی مینیسک دلایل متعددی دارد اما در بیشتر موارد زمانی مینیسک پاره میشود که در حالی که زانوی فرد خم شده و حداقل کف یکی از پاها روی زمین قرار دارد، بدن فرد خیلی سریع بچرخد.
برخی دلایل شایع پارگی مینیسک عبارتند از:
- افزایش سن (مینیسک به مرور زمان و با افزایش سن فرسوده میشود)
- ورزشهای پربرخورد (مانند فوتبال، راگبی، هاکی و …)
- ورزشهای رقابتی (دو میدانی و اسنوبوردینگ)
- بلند کردن و خم شدن با اجسام سنگین
چرخش نیرومند پایی که وزن روی آن قرار دارد در حالی که زانو خم شده است غالباً باعث پارگیهای شدید مینیسک میشود که حدود 61 نفر از هر 100000 هزار نفر آن را تجربه میکنند. پارگیهای تحلیلی یا به عبارت دیگر پارگی مینیسک در افراد بالای 65 سال و در زمانی که مینیسک ضعیفتر شده و خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد اتفاق میافتد. حتی تصادفات جزئی نیز ممکن است باعث ایجاد پارگیهای تحلیلی در افراد سالمند شوند.
این بیماری چه نشانههایی دارد؟
برخی از علائم همراه با پارگی مینیسک زانو عبارتاند از:
- درد یا حساسیت به لمس در هنگام ایستادن، خم شدن یا زانو زدن روی پای آسیبدیده و همچنین حساس شدن مفصل زانو به لمس
- تورم که ممکن است بلافاصله پس از آسیبدیدگی ایجاد شود و البته ممکن است 1 تا 2 روز پس از آسیبدیدگی نیز بروز کند.
- قفل شدن مفصل زانو که باعث ناتوانی در صاف کردن زانو شود. خالی کردن زانو
علل
آسیبدیدگی مستقیم زانو مانند تروما شامل چرخش، پیچخوردگی یا شکافتگی (تغییر سریع جهت در هنگام دویدن)
نحوه تشخیص پارگی مینیسک
پزشک ممکن است در مورد آسیبدیدگیهای قبلی و اتفاقاتی که در زمان آسیبدیدگی زانو رخ داده است از شما سؤالاتی بپرسد. معاینه فیزیکی نیز به پزشک در تشخیص بروز پارگی مینیسک که باعث ایجاد درد شده است کمک میکند. پزشک حساسیت، دامنه حرکتی و ثبات هر دو زانو را ارزیابی میکند. گاهی اوقات نیز ممکن است عکسبرداری به وسیله اشعه ایکس انجام شود. آزمایشهای بیشتر شامل ام آر ای انجام میشود که اطلاعات دقیقتر و عکسهای واضحتری از پارگی مینیسک و شدت آن ارائه میدهد.
آیا پارگی مینیسک زانو قابل درمان است؟
پزشک برنامه درمانی شما را متناسب به نیاز شما به انجام عمل جراحی، شدت پارگی مینیسک و عواملی مانند سن، میزان تناسب اندام و وزن طراحی و تنظیم میکند. برخی اقدامات درمانی عبارتند از:
درمان اولیه
برای کاهش درد و تورم، اقدامات زیر را انجام دهید:
- به پای خود استراحت بدهید. از انداختن وزن روی پای آسیب دیده خودداری کنید.
- 3 تا 4 مرتبه در روز و هر بار به مدت 20 دقیقه روی زانوی خود یخ قرار دهید.
- با استفاده از باندهای کشی یا پوششهای فشردهساز، قسمت آسیب دیده را کمپرس کنید.
- پای خود را بالاتر از سطح قلب قرار دهید.
زانوبند طبی
زانوبند طبی که باعث فشرده شدن زانو شده و از آن محافظت میکند در بهبودی مؤثر واقع شده از رباطها و مفاصل شما در برابر آسیبدیدگیهای دوباره در هنگام ورزش کردن محافظت میکند.
فیزیوتراپی برای پارگی مینیسک
اقدامات فیزیوتراپی برای تسریع فرایند بهبودی و اطمینان از دستیابی به نتایج بهتر برای همه بیمارانی که مینیسک میانی آنها آسیب دیده است بسیار ضروری است؛ چه نیاز به انجام عمل جراحی باشد و چه نیازی به انجام این کار نباشد. اقدامات فیزیوتراپی شامل موارد زیر میشود:
- ماساژ بافت نرم
- الکتروتراپی
- استفاده از زانوبند طبی یا بریس برای محافظت از زانو
- استفاده از عصا
- تحرک زانو
- تزریق خشک با سوزن
- هیدروتراپی یا آب درمانی
- گرما درمانی و سرما درمانی
- ورزش درمانی برای افزایش انعطافپذیری، تعادل و قدرت به خصوص در عضلات VMO
- توصیه در مورد مداخلات در هنگام فعالیت
- آموزش
- اصلاح بیومکانیکی
- توصیههای ضد التهابی
- کاهش وزن در صورت مقتضی
- استفاده از اولتراسوند برای ارزیابی و بازآموزی عضله واستوس مدیالیس ابلیکیو
- برنامه بازگشت تدریجی به سطح عادی فعالیتها
برای آن دسته از بیمارانی که برای ترمیم پارگی میانی مینیسک تحت عمل جراحی قرار میگیرند، فیزیوتراپی و توانبخشی باید قبل از انجام عمل نیز انجام شود. پس از انجام عمل جراحی نیز انجام اقدامات فیزیوتراپی و توانبخشی برای تسریع فرایند بهبودی و دستیابی به نتایج بهینه کاملاً ضروری است.
تزریق پی آر پی به زانو
پلاسمای غنی شده با پلاکت یا پی آر پی محصول خونی اتولوگ (از بدن خود بیمار) است. زمانی که خون با سرعت بالا چرخانده میشود (سانتریفیوژ میشود) با غلظتهای مختلف لایهبندی میشود. قسمت پایین پلاسما شامل پلاکت و عوامل رشد زیادی است. لایه خون جدا شده، پی آر پی نامیده میشود. در آمادهسازی استاندارد پی آر پی، برای دستیابی به مقادیر بهینه پی آر پی، 4 مرتبه خون گرفته میشود.
مشکل زمانی ایجاد میشود که به دلیل عدم خونرسانی به قسمت آسیب دیده، پارگی مینیسک به خودی خودترمیم نشود. به همین دلیل در بیشتر عملهای جراحی مینیسک، قسمت پاره شده آن برداشته میشود. از آنجا که وجود مینیسک در آن قسمت ضروری بوده باید تلاش شود که در حد امکان مینیسک حفظ شده و ترمیم شود. تزریق پی آر پی ممکنم است به کاهش درد و علائم ناشی از پارگی مینیسک نیز کمک کند.
ورزش درمانی برای ترمیم پارگی مینیسک
ورزشهای زیر معمولاً برای افرادی که دچار پارگی مینیسک شدهاند به کار برده میشود. شما باید قبل از شروع ورزش در مورد مناسب بودن حرکات وزرشی با پزشک خود تبادل نظر کنید. معمولاً، این ورزشها را باید 3 مرتبه در روز و صرفاً تا زمانی که باعث تشدید علائم نشوند انجام داد. پزشک ممکن است به شما توصیه کند که ابتدا به صورت ملایم تمرینات را شروع کرده و سپس به مرور زمان شدت آنها را افزایش داده و سختتر انجام دهید. یک قانون عمومی این است که علاوه بر انجام حرکات ورزشی نباید باعث تشدید علائم شود.
خم و صاف کردن زانو
برای انجام این تمرین باید زانوی خود را تا آنجا که میتوانید و راحت هستید بدون افزایش درد خم و صاف کنید. این حرکات را 10 تا 20 مرتبه بدون این که باعث تشدید علائم شود انجام دهید.
انقباض استاتیک عضلات چهار سر ران
عضلات جلوی ران (عضلات چهار سر ران) خود را با فشار دادن زانو به سمت پایین منقبض کنید. انگشتان دست خود را روی قسمت داخلی عضلات چهار سر ران خود قرار دهید تا در هنگام انقباض آن را روی عضله خود احساس کنید. این حالت را 5 ثانیه حفظ کرده و 10 مرتبه با بیشترین شدتی که میتوانید بدون تشدید علائم انجام دهید.
بلند کردن و پایین آوردن پاشنه پا
برای تقویت عضلات ساق پا، بایستید و پاهای خود را به اندازه چند سانتیمتر باز کنید و دستان خود را روی یک کانتر، میز یا پشت صندلی قرار دهید. پاشنههای پای خود را در حالی که زانوها را صاف نگه داشتهاید بلند کنید. این حالت را به مدت 6 ثانیه حفظ کنید و به آرامی پاشنه پاهای خود را پایین آورده و روی زمین قرار دهید. این حرکت را به تعداد 8 تا 12 مرتبه چندین مرتبه در روز تکرار کنید.
پایین آوردن پاشنه پا باعث تقویت عضلات همسترینگ و عضلات ران میشود. در حالی که زانوهای خود را خم کردهاید به پشت دراز بکشید. مچهای پای خود را خم کنید تا پاشنههای شما روی زمین قرار گیرند. به پاشنهها فشار آورده و باسن خود را به سمت هم فشار دهید. لگن خود را از روی زمین بلند کنید تا همسطح شانهها و زانوهای شما قرار گیرد. این حالت را 6 ثانیه حفظ کنید و به آرامی بدن خود را پایین آورید. به مدت 10 ثانیه استراحت کنید و این حرکت را 8 تا 12 مرتبه تکرار کنید. در صورتی که درد داشتید باید انجام این تمرین را متوقف کنید.
خم کردن زانوها
آخرین تمرین تقویتی عضلات برای پارگی مینیسک، حرکت خم کردن زانوها است. فقط در صورتی این حرکت را انجام دهید که درد کمی در زانوی آسیب دیده خود احساس میکنید. پاهای خود را به اندازه عرض شانهها از هم باز کنید. دستان خود را روی یک کانتر، میز یا پشت صندلی بگیرید. به آرامی زانوی خود را به حالت اسکات خم کنید به طوری که کف پای شما روی زمین باقی بماند. باید زانوهای شما در راستای انگشتان پا قرار گیرد. بدن را خود 15 سانتیمتر پایین بیاورید و به آرامی بلند شده و بایستید. این حرکت را 8 تا 12 مرتبه تکرار کنید.
بلند کردن پاها
با انجام این حرکت، عضلات بالای زانو که پشت ران قرار دارند و عضلات باسن و رانها تقویت شده و به تثبیت زانو پس از پارگی مینیسک کمک میکند. سعی کنید که پاهای عقب و جلو را بلند کنید.
برای انجام این حرکت به پشت دراز بکشید و زانوی سالم خود را صاف کرده و زانوی آسیب دیده را خم کنید. عضلات ران خود را سفت گرفته و تلاش کنید که با زانوی آسیب دیده به سمت زمین فشار آورید و در حالی که عضلات خود را منقبض نگه داشتهاید، پاشنه پای خود را از روی زمین بلند کنید. این حالت را به مدت 5 ثانیه حفظ کنید و به آرامی پای خود را پایین آورید. این حرکت را 8 تا 12 مرتبه تکرار کنید.
در حالی که هر دو پای شما صاف است روی شکم دراز بکشید. سعی کنید پای خود را از پشت سر بلند کنید تا انگشتان پای شما حدود 15 سانتیمتر از روی زمین بلند شوند. این حالت را 5 ثانیه حفظ کنید و به آرامی پای خود را پایین آورید و این حرکت را 8 تا 12 مرتبه تکرار کنید.
پیچش عضلات همسترینگ
برای انجام این تمرین در حالی که پاهای خود را صاف نگه داشتهاید روی شکم دراز بکشید. یک حوله را لوله کرده و زیر پای خود در نقطه مقابل کشکک زانو قرار دهید تا راحتتر باشید. زانوی خود را خم کرده و پاشنه پای آسیب دیده خود را به سمت باسن خود بکشید. شما میتوانید وزنههای 0.5 تا 2.5 کیلویی را به مچ پای خود وصل کنید تا فاصلهای که باید پاهای خود را برای تمرین دادن عضلات همسترینگ بلند شود کاهش یابد.
ورزشهای آبی
ورزشهای ملایم مانند ورزشهای آبی یا شنا کردن و راه رفتن در آب میتوانند به تقویت عضلات پا بدون این که باعث آسیبدیدگی بیشتر آنها شود کمک کند. از چرخاندن زانو یا انجام حرکات ایروبیک شدید در زمانی که زانوی شما آسیب دیده است خودداری کنید. تمریناتی که به تقویت عضلات پا کمک میکنند عبارتند از: رکاب زدن به دوچرخه ثابت، صاف کردن و بلند کردن پاها، صاف کردن در حال نشسته و تمرینات استخری
عمل جراحی
از آنجا که پتانسیل بهبودی مینیسک پاره شده پایین است بیشتر پارگیهای علامتدار مینیسک که به دلیل وارد آمدن ضربه ایجاد شدهاند باید تحت عملهای جراحی آرتروسکوپی درمان شده یا قسمت پاره شدن مینیسک با کمک این روش برداشته شود. جراح در زمان انجام عمل جراحی متوجه میشود که آیا مینیسک قابل درمان و ترمیم هست یا نه. پارگیهای پیچیده و پارگیهای تحلیلی معمولاً قابل درمان نبوده و با انجام عملهای مینیسککتومی به روش آرتروسکوپی تحت درمان قرار میگیرند. در حد امکان برای حفظ مینیسک تلاش میشود. معمولاً پارگی مینیسک ناشی از ضربه، طولی بوده و در نزدیک قسمت خارجی زانو ایجاد شده و قابل درمان نیست. این نوع پارگیها با انجام عمل آرتروسکوپی مینیسک درمان میشوند. پارگیهای کوچکتر نیز ممکن است بدون نیاز به ایجاد شکافهای جداکننده از طریق روش عمل داخلیترمیم شوند.
“کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.”
