آرتروز آرنج زمانی بروز مییابد که سطح غضروف آرنج ساییده شود یا آسیب ببیند. آرتروز آرنج ممکن است نتیجه صدمات و سوانح پیشین، مانند شکستگی یا دررفتگی آرنج باشد. البته شایعترین علت آرتروز آرنج ساییدگی طبیعی غضروف مفصلی در اثر بالا رفتن سن و فعالیت است. آرتروز معمولاً مفصلهای تحمل کننده وزن، مانند زانو و مفصل ران (هیپ) را درگیر میکند. آرنج یکی از مفصلهایی است که به ندرت دچار آرتروز میشود، چون سطوح مفصل به خوبی با هم تماس دارد و رباطهای پایدار کننده آرنج نیز قوی است. در نتیجه مفصل آرنج میتواند نیروهای شدیدی را تحمل کند، بدون آن که پایداری آن در اثر تحمیل نیرو مختل شود. بهترین روش برای پیشگیری از آرتروز آرنج مراقبت از آن و جلوگیری از آسیب دیدگی آن است. اما اگر آرنج آسیب ببیند، آسیب دیدگی باید به سرعت تشخیص داده شود و درمان مناسب انجام شود. افرادی که کارهای بدنی دشوار انجام میدهند یا ورزشکاران نیز باید عضلات اطراف آرنج را قوی نگه دارند. تکنیک مناسب و گرم کردن بدن قبل از ورزش کردن برای پیشگیری از آسیب دیدگی بسیار مهم است.
آرنج مفصلی مهم و پیچیدهای است که بر کل بازو اثر میگذارد. آسیب ناشی از آرتروز آرنج غالباً غیرقابل برگشت است، اما با بهرهگیری از درمان و تعدیل سبک زندگی میتوان از بروز علائم دردناک و پیشرفت بیماری جلوگیری کرد. هرچه آرتروز سریعتر تشخیص داده و درمان شود، درد نیز سریعتر تسکین مییابد و طرح درمانی مناسبی ارائه میشود تا بیمار بتواند زندگی خود را بدون درد ادامه دهد. متخصصین ما بهترین روشهای درمان را با توجه به مرحله بیماری، سابقه آسیب دیدگی، تمایلات بیمار، شرایط جسمی کلی و نتایج رادیوگرافی و آزمایشهای دیگر توصیه میکنند. در اکثر موارد ارتروز آرنج ابتدا روشهای غیرجراحی، مانند فیزیوتراپی، تزریق کورتیزون، آتل و بریس پیشنهاد میشود.
علل آرتروز آرنج
برخی بیماران دچار ارتروز آرنج دارای سابقه آسیب دیدگی آرنج، برای مثال شکستگی درگیر کننده سطح مفصل یا دررفتگی آرنج هستند. احتمال بروز آرتروز آرنج در شرایط زیر افزایش مییابد:
- ضرورت یافتن انجام جراحی برای ترمیم مفصل بازسازی شده یا آسیب دیده
- تحلیل رفتن و ساییدگی غضروف مفصلی
- عدم امکان ترمیم شدن یا بازسازی سطح مفصل به اندازه سطح پیش از آسیب دیدگی
آسیب دیدگی رباط و به تبع آن ناپایدار شدن آرنج احتمال بروز ارتروز آرنج را افزایش میدهد، حتی اگر سطح آرنج آسیب ندیده باشد، چون نیروهای معمول وارد شونده بر آرنج تغییر کرده است، مفصل با سرعت بیشتری ساییده میشود. اما برخی بیماران هیچ گونه سابقه آسیب دیدگی آرنج ندارند. اگر فرد در بعضی مشاغل یا ورزشها، فشاری فراتر از تحمل مفصل به آن وارد کند، آرتروز آرنج بروز مییابد. برای مثال پرتاب کنندگان حرفهای توپ در ورزش بیسبال معمولاً هنگام پرتاب کردن توپ فشار شدیدی به آرنج وارد میکنند، این فشار و نیروی شدید به رباطهای پایدار کننده آرنج آسیب میزند. در این شرایط باید عمل جراحی برای ترمیم رباط انجام شود. نیروهای قوی وارد شونده بر مفصل به مرور زمان باعث ساییدگی غضروف میشود. آرتروز آرنج بدون سابقه آسیب دیدگی مفصل در میان آقایان شیوع بالاتری دارد. آرتروز معمولاً پس از 50 سالگی بروز مییابد، هرچند برخی بیماران سریعتر با علائم مواجه میشوند.
علائم
شایعترین علائم آرتروز آرنج عبارت است از:
- درد
- کاهش دامنه حرکتی
گاهی اوقات این علائم همزمان تجربه نمیشود. بیمار معمولاً در آرنج نوعی قفل شدن یا سایش را حس میکند. سایش پیآمد از بین رفتن سطح صاف مفصل در اثر ساییدگی یا آسیب دیدگی غضروف است. اما قفل شدن نتیجه گیر کردن قطعه شناوری از استخوان یا غضروف است که از مفصل جدا شده و بین سطوح متحرک مفصل گیر کرده و باعث قفل شدن آن شده است. گاهی اوقات مفصل متورم میشود، البته ورم معمولاً در ابتدای آرتروز مشاهده نمیشود و بعدها به موازات پیشرفت بیماری ایجاد میگردد. در مراحل بعدی آرتروز مفصل آرنج، انگشت کوچک و انگشت انگشتری بیحس میشود. این بیحسی نتیجه ورم کردن آرنج یا محدودیت دامنه حرکتی مفصل است. استخوان آرنج (زند زبرین) در تونل تنگی زیر بخش میانی آرنج قرار دارد. ورم مفصل آرنج فشار شدیدی به عصب میآورد و باعث گزگز میشود. اگر بیمار نتواند آرنج را در دامنه حرکتی معمول آن حرکت دهد، مفصل به مرور سفت و خشک میشود و در حالت خمیده (فلکشن) گیر میکند. این خمیدگی نیز فشار اطراف مفصل را افزایش میدهد.
تشخیص
متخصص آرتروز مفصل آرنج را با توجه به علائم و عکس رادیوگرافی تشخیص میدهد. تغییرات مربوط به آرتروز در عکس دیده میشود. تصویربرداری تشخیصی پیشرفته، مانند سی تی اسکن (توموگرافی رایانهای) یا ام آر آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) معمولاً برای تشخیص آرتروز آرنج ضرورتی ندارد.
درمان آرتروز آرنج
درمانهای غیرجراحی و محافظه کارانه مختلفی برای کاهش درد و حفظ عملکرد آرنج انجام میشود.
داروهای بدون نسخه
تایلنول و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای تسکین درد مصرف میشود. البته داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ورم و التهاب را نیز کاهش میدهد. اگر علائم آرتروز آرنج دست ناگهان شروع شده باشد، بهتر است داروی ضدالتهاب به مدت 7 ـ 5 روز مصرف شود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی شامل ایبوپروفن (مورتین و ادویل)، ناپروکسین (الیو) و داروهای قویتری میشود که باید توسط پزشک تجویز شود. داروهای داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) باید همواره با غذا مصرف شود. مصرف درازمدت مقادیر زیادی از داروهای ضدالتهاب عوارض جانبی جدی مانند زخم معده، خونریزی دستگاه گوارش و آسیب کلیوی ایجاد میکند. بیماران دچار آرتروز آرنج دست باید درباره داروهای جدیدتر ضدروماتیسمی تعدیل کننده بیماریهای مفصلی (DMARDs) و تعدیل کنندههای واکنش بیولوژیک (BRMs) مانند انبریل و رمیکید با پزشک معالج خود مشورت کنند.
تزریق کورتیزون
تزریق کورتیزون پس از امتحان کردن بریس، تغییر فعالیتها و مصرف داروهای NSAIDs و نتیجه نگرفتن از آنها و در صورت طاقتفرسا شدن درد توصیه میشود. تزریق کورتیزون طولانی اثر در مفصل آرنج درد را به مدت چند ماه تسکین میدهد. البته این تسکین موقتی است و آرتروز مفصل همچنان پیشرفت میکند.
آتل و بریس
بریسهای آرنج مختلفی از جنس نئوپرن وجود دارد که با هدف کاهش ورم و نگهداشتن آرنج بسته میشود. پزشک بیمار را درباره استفاده از آتلهای ثابت نگهدارنده سفارشی آرنج در طول شب و حین انجام فعالیتها راهنمایی میکند.
تزریق پی آر پی
پلاسمای سرشار از پلاکت (پی آر پی) برای درمان آرتروز آرنج دست در مفصل تزریق میشود. PRP مادهای است که با تزریق آن فرایند التیامبخشی بدن تسهیل میشود. پلاسما یکی از اجزاء تشکیل دهنده خون است که حاوی فاکتورها یا پروتئینهای خاصی است و باعث لخته شدن خون میشود. همچنین پلاسما حاوی پروتئینهایی است که به رشد سلولی کمک میکند. پژوهشگران با جدا کردن پلاسما از خون و تغلیظ آن موفق به تهیه پی آر پی شدهاند. برای درمان ارتروز آرنج پی آر پی در بافتهای آسیب دیده تزریق میشود تا بدن سلولهای سالم و جدیدی را تولید کند و به این ترتیب آسیب دیدگی سریعتر التیام یابد. چون فاکتورهای رشد بافت در محلول پی آر پی غلظت بیشتری دارد، التیام بافت تسریع میشود.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی و توانبخشی دامنه حرکتی و قدرت مفصل را حفظ میکند و بهبود میدهد. در فیزیوتراپی آرتروز آرنج از روشهای زیر بهره گرفته میشود:
- لیزر درمانی
- الکتروتراپی از طریق تحریک الکتریکی عصب از روی پوست
- اولتراسوندتراپی
- مگنت تراپی
- ماساژ درمانی
- درمان دستی
- استئوپاتی (استخوان درمانی)
تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS) یکی از درمانهای غیرجراحی و موثر آرتروز محسوب میشود.
ورزش درمانی
ورزش سبک در کنار کمپرس گرم و سرد درد را به حداقل میرساند و برنامه درمانی متداولی برای تسکین درد آرتروز و ساییدگی مفصل آرنج دست به شمار میآید. این تمرینهای ملایم عضلات اطراف مفصل را تقویت میکند و فشار روی مفصل را کاهش میدهد. از طرفی کمپرس گرم و سرد نیز درد پس از ورزش را تخفیف میدهد. شنا ورزش متداول و کم برخوردی است که برای درمان ارتروز آرنج و تقویت عضلات توصیه میشود.
درمانهای جراحی
اگر تعدیل سبک زندگی و درمانهای غیرجراحی موثر نباشد، متخصص از یکی از روشهای جراحی زیر برای تسکین علائم آرتروز آرنج دست بهره میگیرد:
- سینووکتومی: جراح بخشهای آسیب دیده سینوویوم (لایه نازک بافتی اطراف هر مفصل) را برمیدارد.
- آرتروسکوپی: جراح با وسایل کوچک قطعات استخوان، غضروف آسیب دیده و زائدهها یا خارهای استخوانی را از داخل مفصل خارج میکند.
- استئوتومی: جراح بخشهایی از استخوان را برمیدارد تا علائم برطرف شود و تماس استخوان با استخوان کاهش یابد.
- آرتروپلاستی: جراح مفصل مصنوعی را جایگزین مفصل آسیب دیده میکند.
